Voor veel Joden is „Kol Nidrei” synoniem met de vooravond van Jom Kipoer.

Men zegt niet dat men naar het avondgebed gaat, maar dat men naar „Kol Nidrei” gaat. Zo noteerde Franz Kafka in zijn dagboek: „Maandag 1 oktober (zondag 1911). Oudnieuwe Synagoge gisteren. Kolnidre.”

Wanneer Kol Nidrei volgens de traditionele melodie wordt gereciteerd, begint het zacht en wordt het gaandeweg steeds indringender. Als de voorzanger zijn vak verstaat, kan de melodie bij de derde en laatste herhaling de toehoorder letterlijk tot in het diepst van zijn wezen raken. Men beleeft een van de hoogtepunten van Jom Kipoer al bij het begin van de dag. Alleen daarom al is Kol Nidrei ook bekend bij degenen die slechts tijdens de Hoge Feestdagen naar de synagoge gaan. Maar: Kol Nidrei is geen gebed. Het is eigenlijk „slechts” een inleiding op het avondgebed van Jom Kipoer, samen met enkele andere formules.

Kol Nidrei is namelijk een juridische formule in het Aramees waarmee het individu afstand doet van de geloften (Nedarim) die hij in het afgelopen jaar tegenover G’d heeft afgelegd.

In antisemitische propaganda werd vaak beweerd dat Joden zich met deze formule van alle beloften en contracten zouden ontslaan. In werkelijkheid wordt met een neder echter uitsluitend een belofte aan G’d bedoeld. Men zou dus kunnen zeggen dat men berouw uitspreekt over voornemens die men zich voor het afgelopen jaar had gesteld, maar uiteindelijk niet heeft nageleefd.

De Talmoed beschrijft reeds een dergelijke vrijstelling van geloften (Nedarim 23a), zij het voor de dag vóór Rosj Hasjana. Daarom bevatten veel machzoriem (gebedenboeken) voor de vooravond van het Joodse Nieuwjaar een Hatarat Nedarim (opheffing van geloften), die men uitspreekt voor drie „rechters”, drie mannen uit de gemeente. Het is denkbaar dat deze praktijk later naar de vooravond van Jom Kipoer werd verplaatst, mogelijk omdat op die avond bijzonder veel mensen naar de synagoge komen.

De formule „Kol Nidrei” wordt dus uitgesproken voordat het eigenlijke gebed begint. De synagoge verandert daarbij in een rechtszaal: drie mannen staan voor de gemeente. Zij vormen het gerecht en spreken eerst een andere formule uit:

Met het gezag van het hemelse gerecht,
met het gezag van het aardse gerecht,
met instemming van G’d,
met instemming van deze gemeente,
verklaren wij dat het toegestaan is samen met de zondaars te bidden.

Hierdoor wordt het mogelijk voor degenen aan wie deelname aan gemeentelijke activiteiten eerder was ontzegd, opnieuw mee te bidden.

Misschien wordt daarom graag verteld dat Kol Nidrei zijn oorsprong vindt in de tijd waarin Joden in Spanje gedwongen werden zich tot het christendom te bekeren. Met deze formule zouden degenen die wilden terugkeren naar het jodendom zich (naar verluidt) van hun eerdere verplichtingen hebben vrijgesproken. Mogelijk heeft de formule in die periode inderdaad deze functie gehad. In werkelijkheid is zij echter veel ouder en wordt zij reeds vermeld in het gebedenboek van Amram Gaon uit de 9e eeuw.

Uit dezelfde periode zijn ook rabbijnse stemmen tegen deze tekst overgeleverd. Zelfs degene die de tekst als eerste aantoonbare bron voor het nageslacht heeft vastgelegd, Amram Gaon, noemde haar een „zinloos gebruik”.

De voorafgaande formule, die ook verstoten Joden weer insluit, is vermoedelijk afkomstig van rabbijn Meïr van Rothenburg (1220-1293), en die was, zoals bekend, geen Spanjaard.

In de 12e eeuw wijzigde rabbijn Ja’akow Tam de tekst van Kol Nidrei, zodat deze betrekking kreeg op geloften in het komende jaar. Daarom treffen we haar in hedendaagse gebedenboeken soms in twee varianten aan.

Dat Kol Nidrei vóór het gebed wordt uitgesproken, onderstreept een belangrijk aspect van Jom Kipoer: het is het einde van een rechtsproces dat op Rosj Hasjana is begonnen. Op Jom Kipoer wordt gebeden, maar we staan ook voor het gerecht.

Ongeveer 25 uur na Kol Nidrei, tijdens het slotgebed, de „Ne’ila”, wordt vervolgens het oordeel uitgesproken.